Septum deviasyonu, burnu sağ ve sol boşluk olarak ayıran kıkırdak-kemik duvarın orta hattan sapmasıdır. Tıkanıklık yapan eğrilikler endoskopik muayeneyle tanınır; belirgin şikâyette tedavi septoplastidir.
Septum deviasyonu, burun boşluğunu sağ ve sol olmak üzere ikiye bölen orta duvarın (septum) düz bir çizgide durmayıp bir ya da iki tarafa doğru eğilmesi demektir. Hafif eğrilikler toplumda çok yaygındır ve çoğu zaman şikâyet yaratmaz. Eğrilik hava yolunu daraltıp kalıcı tıkanıklık, horlama ya da tekrarlayan sinüzit gibi sorunlara yol açtığında tanı endoskopik muayeneyle konur ve gerekirse septoplasti ile düzeltilir.
Bu yazıda septumun ne işe yaradığını, eğriliğin hangi belirtilerle kendini gösterdiğini, hangi durumlarda tedavi gerektiğini ve muayenede nasıl bir yol izlediğimizi adım adım anlatıyoruz.
Septum nedir, neden eğrilir?
Septum, ön kısmı esnek kıkırdaktan, arka kısmı ince kemik plakalardan oluşan bir bölme duvarıdır. Üzeri burnun iç yüzeyini kaplayan mukozayla örtülüdür. Görevi yalnızca iki burun deliğini ayırmak değildir; burun sırtına ve burun ucuna destek vererek dış görünümün de taşıyıcısı olur.
Eğriliğin nedenleri üç ana başlıkta toplanır:
- Gelişimsel nedenler: Yüz büyürken kıkırdak ve kemik parçalarının farklı hızlarda gelişmesi, septumun bükülmesine neden olabilir. Pek çok kişide eğrilik fark edilmeden ergenlikte belirginleşir.
- Travma: Çocuklukta düşmeler, spor sırasında alınan darbeler ya da trafik kazaları septumu kırabilir veya yerinden oynatabilir. Çocuklukta yaşanan küçük bir darbe bile yıllar sonra eğrilik olarak karşımıza çıkabilir.
- Doğum sırasındaki basınç: Bazı bebeklerde doğum kanalından geçiş sırasında septum yer değiştirebilir; çoğu kendiliğinden düzelir, bir kısmı kalıcı olur.
Septum deviasyonu hangi belirtilere yol açar?
Belirtilerin şiddeti, eğriliğin derecesinden çok yerine bağlıdır. Burun girişine yakın küçük bir çıkıntı, arkada yer alan büyük bir eğrilikten daha fazla tıkanıklık yapabilir. En sık duyduğumuz şikâyetler şunlardır:
- Bir ya da iki taraflı, aylardır geçmeyen burun tıkanıklığı
- Gece ağızdan nefes alma, sabah ağız kuruluğu ve boğaz yanması
- Horlama ve uykudan dinlenmeden kalkma hissi
- Sık tekrarlayan sinüzit ya da yüzde dolgunluk hissi
- Aynı taraftan tekrarlayan burun kanamaları
- Egzersiz sırasında burundan yeterli hava alamama
Şikâyetlerin soğuk havada, nezle sırasında ya da yatarken artması tipiktir. Bunun nedeni, zaten dar olan hava yolunun mukoza şişmesiyle tamamen kapanmasıdır. Eğri tarafın karşısındaki burun eti (konka) da zamanla büyüyerek boşluğu doldurmaya çalışabilir; bu yüzden tıkanıklık bazen eğriliğin olmadığı taraftan hissedilir.
Her septum eğriliği tedavi gerektirir mi?
Hayır. Tamamen düz bir septum aslında nadirdir ve yetişkinlerin büyük kısmında bir miktar eğrilik bulunur. Tedavi kararını eğriliğin varlığına değil, yarattığı soruna göre veririz. Rahat nefes alan, uykusu bozulmayan ve tekrarlayan enfeksiyon yaşamayan birinde eğriliğin ameliyatla düzeltilmesine gerek yoktur.
Öte yandan yıllardır tıkanıklığa alışmış kişiler, sorunun ne kadar büyük olduğunu fark etmeyebilir. Sürekli burun açıcı sprey kullanmak, gece birkaç kez uyanmak ya da sporda çabuk yorulmak, “alıştım” denilen ama yaşam kalitesini düşüren işaretlerdir. Bu noktada amaç, kişinin şikâyetlerini nesnel bulgularla eşleştirmektir.
Tanı nasıl konur?
Septum deviasyonunun tanısı, ayrıntılı bir KBB muayenesiyle konur. Değerlendirmede genellikle şu sırayı izleriz:
- Öykü: Tıkanıklığın hangi tarafta, ne zamandır ve hangi koşullarda arttığı; geçirilmiş darbe, alerji ve kullanılan spreyler sorulur.
- Ön burun muayenesi: Burun girişi, septumun ön kısmı ve burun kanadı desteği ışık altında incelenir.
- Endoskopik muayene: İnce bir endoskopla burnun arka bölümleri, sinüs ağızları ve konkalar görüntülenir. Eğriliğin tam yeri ve hava yolunu ne kadar daralttığı bu aşamada netleşir.
- Dekonjestan testi: Mukozayı geçici olarak büzen bir damla sonrası yeniden bakılır; böylece tıkanıklığın ne kadarının yapısal, ne kadarının mukoza şişmesine bağlı olduğu ayırt edilir.
- Gerekirse tomografi: Kronik sinüzit şüphesi ya da cerrahi planlama gerektiğinde sinüs tomografisi istenir.
Tedavi seçenekleri nelerdir?
İlaç ve destek tedavileri
İlaçlar septumu düzeltmez; ancak eşlik eden alerji ya da mukoza şişmesini azaltarak şikâyetleri hafifletebilir. Tuzlu su ile burun yıkama, hekim önerisiyle kullanılan kortizonlu burun spreyleri ve alerji tedavisi bu gruptadır. Hafif eğriliği olan kişilerde bu yaklaşım çoğu zaman yeterli olur.
Septoplasti
Septoplasti, eğri kıkırdak ve kemik bölümlerin burun içinden ulaşılarak düzeltildiği, gerektiğinde fazla kısımların çıkarıldığı ameliyattır. Dışarıdan kesi yapılmaz ve burnun şekli değişmez. Ameliyat sonunda burun içine kanallı silikon splintler yerleştiririz; bez tampon kullanmıyoruz ve splintler çoğunlukla 3. günde alınır. Eğriliğe büyümüş konka eşlik ediyorsa aynı seansta konka küçültülmesi de planlanabilir.
Septorinoplasti
Nefes sorununa burun şeklinden duyulan memnuniyetsizlik de eşlik ediyorsa septum düzeltmesi ve burun estetiği tek ameliyatta birleştirilebilir. Bu seçeneği ayrıntılarıyla septoplasti ile burun estetiğinin birlikte yapılmasını anlattığımız yazıda ele alıyoruz.
Septoplasti sonrası nefes ne zaman rahatlar?
Splintler alındıktan sonra hava geçişinde belirgin bir fark hissedilir; ancak mukozadaki ödem ve kabuklanma nedeniyle ilk haftalarda zaman zaman tıkanıklık olabilir. Düzenli tuzlu su yıkaması bu dönemi kolaylaştırır. Mukozanın tamamen toparlanması birkaç haftayı bulur ve nefesteki asıl rahatlama bu sürenin sonunda yerine oturur.
İlk günlerde burnu sert sümkürmemek, ağır egzersizden kaçınmak ve sigarayı bırakmak iyileşmeyi doğrudan etkiler. Kontrollerde burun içini endoskopla değerlendirir, kabukları temizler ve iyileşmenin seyrini takip ederiz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Üç aydan uzun süren tıkanıklık, burun açıcı spreye bağımlı hâle gelmek, tek taraflı tekrarlayan kanama ya da yılda birkaç kez sinüzit geçirmek muayene için yeterli nedenlerdir. Tek taraflı kanlı ya da kötü kokulu akıntı, yüzde uyuşukluk veya görme değişikliği eşlik ediyorsa beklemeden değerlendirme gerekir; bu bulgular septum eğriliğinden farklı bir soruna işaret edebilir.
Ankara’daki kliniğimizde septum deviasyonu şüphesiyle gelen her hastada burnu endoskopla inceler, bulguları ekranda birlikte değerlendiririz. Tedavinin ilaçla mı sürdürüleceği, yoksa cerrahinin mi gündeme geleceği, şikâyetin şiddeti ve muayene bulguları birlikte ele alınarak kişiye özel olarak belirlenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yetişkinlerde yerleşmiş bir eğrilik kendiliğinden düzelmez. İlaçlar mukoza şişmesini azaltarak şikâyeti hafifletebilir, ancak kıkırdak ve kemiğin konumunu değiştirmez. Belirgin şikâyet varsa kalıcı çözüm cerrahidir.
Yalnızca septoplasti yapıldığında burnun dış şekli değişmez; işlem tamamen burun içinden yapılır. Şekil değişikliği de isteniyorsa septorinoplasti planlanır.
Burun tıkanıklığı ağızdan solumayı artırarak horlamaya katkıda bulunabilir. Ancak horlamanın tek nedeni nadiren burundur; yumuşak damak, dil kökü, kilo ve uyku pozisyonu da rol oynar. Uyku apnesi şüphesi varsa ayrıca uyku değerlendirmesi gerekir.
Masa başı işlerde çoğu hasta yaklaşık bir hafta içinde işine dönebilir. Ağır fiziksel efor gerektiren işler ve spor için biraz daha beklemek gerekir; süreyi kontrol muayenesinde birlikte belirleriz.
Büyüme devam ettiği için çocuklarda septum cerrahisinden genellikle kaçınılır. Ciddi tıkanıklık ya da travma sonrası belirgin yer değiştirme gibi özel durumlarda sınırlı müdahaleler düşünülebilir; karar dikkatli bir değerlendirmeyle verilir.
Kaynaklar
Bu içerikteki genel tıbbi bilgiler aşağıdaki bilimsel yayın, kılavuz ve resmî sağlık kaynaklarına dayanır. Süreler ve uygulama ayrıntıları Op. Dr. Ali Kavuzlu’nun klinik deneyimini yansıtır; size özel değerlendirme muayenede yapılır.
- Deviated Septum (yeni pencerede açılır)
- Septoplasty with or without concurrent turbinate surgery versus non-surgical management for nasal obstruction in adults with a deviated septum: a pragmatic, randomised controlled trial. (yeni pencerede açılır)
- Efficacy of Septoplasty in Patients with Nasal Obstruction: A Systematic Review and Meta-analysis. (yeni pencerede açılır)
- Nose Injuries and Disorders (yeni pencerede açılır)